# This Too Shall Pass
Emotieregulatie: patiënt leert dat emotionele toestanden tijdelijk zijn en niet gemanaged maar doorleefd moeten worden. Wakkere acceptatie als doel, niet beheersing.
"This too shall pass."
— Perzisch/Sufi spreekwoord, in het Westen vertaald via Edward FitzGerald (19e eeuw)
Er gaat een verhaal — Perzisch, Sufi, niemand weet precies van wanneer — over een koning die zijn wijste raadgevers bij elkaar roept en hen één opdracht geeft.
Maak voor mij een ring, zegt hij. Een ring met een gravure erop. De gravure moet voldoen aan één voorwaarde: als ik verdrietig ben, moet hij mij blij maken. En als ik blij ben, moet hij mij verdrietig maken.
De wijze mannen gaan in beraad. Dagen, weken, maanden later komen ze terug met een eenvoudige zilveren ring. Op de binnenkant staat één Hebreeuwse zin: גם זה יעבור. Gam zeh ya'avor. Ook dit gaat voorbij.
De koning leest hem. Hij begrijpt onmiddellijk wat ze hebben gemaakt. En vanaf die dag, zegt het verhaal, kijkt hij naar de ring wanneer het slecht gaat (om zich te troosten) én wanneer het goed gaat (om niet te vergeten dat ook dit moment niet voor altijd is).
Het cliché is, in zijn oorspronkelijke vorm, een twee-snijdend zwaard. Wij in het Westen hebben er meestal alleen de troostende helft van overgehouden: dit gaat voorbij — houd vol. De Sufi-traditie laat het zwaard altijd aan beide kanten zien: dit gaat voorbij — en dat geldt ook voor wat goed gaat.
Daar staat dit hoofdstuk over. Wat het betekent als je beide kanten van het mes durft te erkennen.
De golfbeweging van emotie
Wat in hoofdstuk 2 al ter sprake kwam — Jill Bolte Taylor's 90-secondenregel — wordt hier breder. Niet alleen één emotie duurt biologisch ongeveer 90 seconden. Alle emoties bewegen in golven. Geen emotie is permanent. Niet de pijn. Niet de vreugde. Niet de woede. Niet de verliefdheid.
Een golf op zee is een nuttige metafoor. De golf is niet het water — de golf is een patroon dat door het water beweegt. Een emotie is niet jij — een emotie is een patroon dat door jou beweegt. De pieken zijn niet hoger dan de dalen diep zijn. Maar de golf beweegt altijd.
Wie tegen een golf vecht, drinkt zout water. Wie de golf laat doen wat hij doet, drijft. Niet uit kracht — uit oplettendheid. De truc bij golven is timing, niet kracht.
Mijn favoriete weertype, schreef ik in de inleiding, is regen na zonneschijn of zonneschijn tijdens regen. Niet bij toeval. Alleen dan zie je de regenboog. En een regenboog bestaat alleen omdat er twee dingen tegelijk zijn — water en licht. Wie alleen zon wil, krijgt geen regenboog. Wie alleen regen, ook niet.
De ring werkt twee kanten op
In mei 2024 zat ik met Joyce in Brussel. Het was een korte weekendvakantie, drie dagen, een impuls. Wij hadden het in lange tijd niet zo goed gehad. We hadden gelachen op weg erheen. We hadden lekker gegeten op de eerste avond. We hadden, voor het eerst sinds maanden, niet over de juridische dossiers gepraat, niet over geld, niet over de toekomst — gewoon over wat we zagen. Een kerk. Een terras. Een fles wijn die niet duur was maar precies goed.
Op de tweede dag werd Joyce's tas gestolen op het Centraal Station. Niet door grof geweld — door behendige hand-in-tas-techniek. Paspoort, telefoon, portemonnee, een ring van haar oma. Daarna twee dagen aangifte, blokkades, ambassade, hotelaccommodatie-extensie, te dure tickets terug.
Tijdens het laatste autoritje naar Amsterdam, met Joyce huilend naast mij omdat de ring van haar oma weg was, zei ik iets dat ik daarna zelf het mooiste vond dat ik in die week had gezegd:
"Het mooie van dit cliché — this too shall pass — is dat hij ook nu werkt. Niet alleen voor het verdriet. Voor het feit dat we vooraf zo'n goede dag hadden. Die was ook tijdelijk. We dachten dat we al gewend waren aan elkaars vrolijkheid — en kijk hoe snel dat weg is. Dat doet pijn. En het zegt ook iets goeds: niets is voor altijd, ook niet dit. Over een paar dagen zitten we thuis op de bank. Ook dat zal voorbij gaan. En over een paar maanden zit jij weer ergens naar een leuke film te kijken — en denkt: het is anders dan in Brussel. Beter zelfs."
Joyce zei dat ze mij wilde slaan. Maar ze lachte er ook bij. EN-EN.
Mini-college — emotion regulation theory
De Amerikaanse psycholoog James Gross heeft sinds eind jaren '90 een model ontwikkeld dat de huidige emotie-onderzoekswereld breed accepteert: het process model of emotion regulation. Het idee: je kunt op vijf verschillende momenten in de emotie-cyclus ingrijpen.
Een. Situatie-selectie — kies waar je naartoe gaat. Wie verdriet wil vermijden door geen begrafenissen meer te bezoeken, doet aan situatie-selectie. Effectief op korte termijn, isolerend op lange termijn.
Twee. Situatie-modificatie — verander de situatie binnen handbereik. Een ruzie kalmeren. Een lichten doven. Muziek aanzetten.
Drie. Aandacht-richting — kies waar je je aandacht op richt. Niet langer naar het probleem. Naar de adem. Naar je voeten op de grond.
Vier. Cognitieve herwaardering — herzie wat je denkt over wat er gebeurt. Het CGT-B uit hoofdstuk 8.
Vijf. Response modulatie — onderdruk of versterk de fysieke respons. Hoofd hoog houden. Diep ademhalen. Glimlachen ook al voel je het niet.
De eerste vier vormen worden, in onderzoek, gezond geacht. De vijfde — onderdrukking — wordt op lange termijn als ongezond beschouwd omdat hij energie kost en het lichaam onder spanning houdt.
De truc van this too shall pass ligt vooral in stap drie en vier: aandacht-richting (op het feit dat de emotie tijdelijk is) en cognitieve herwaardering (het oordeel dat de emotie permanent is, herzien).
En, belangrijk: in de Sufi-versie ook stap één en twee — maar dan omgekeerd. Niet de situatie selecteren om emotie te vermijden, maar de situatie waarderen wetend dat ook zij eindig is. Mindfulness als ringgravure.
De troost en de waarschuwing
Twee waarheden in het cliché. Beide gelijk groot.
De troost: in een nacht waarin je verdrinkt, weet je dat je niet altijd zult verdrinken. De huidige toestand is niet de eindtoestand. Bij depressie is dat statistisch waar — de meeste depressies, zelfs zware, gaan voorbij met of zonder behandeling, al duurt dat soms maanden. Bij paniek is het waar — een paniekaanval duurt zelden langer dan twintig minuten op zijn felst, ook al voelt het anders. Bij rouw is het waar — niet "eroverheen", maar wel "ermee leren leven" — Worden's vier rouwtaken zijn opdrachten waarvan de meeste rouwenden ze met de tijd doorlopen.
De waarschuwing: in een uur waarin het goed gaat, weet je dat je niet altijd zo'n uur zult hebben. Dat is geen pessimisme. Dat is waardering-onderwijs. Iemand die elk goed moment ervaart als de norm, raakt elk moment uit zijn evenwicht waarin het minder is. Iemand die elk goed moment ervaart als geschenk, raakt minder uit zijn evenwicht omdat hij wist dat het niet zou blijven.
De Sufi-ring is geen lieflijk symbool. Het is een spirituele discipline. Hij vraagt je om bij vreugde niet helemaal in vreugde op te gaan, en bij verdriet niet helemaal in verdriet op te gaan. Hij vraagt je om met één voet in de huidige emotie te staan en met één voet in het besef van haar tijdelijkheid.
Dat klinkt koud. Voor wie het oefent — niet als idee, als praktijk — voelt het uiteindelijk warmer. Want hij beschermt je tegen verdrinking, in beide richtingen.
De Kreta-vakantie van 2005
Een sneller voorbeeld, niet zo zwaar als Brussel.
2005\. Joyce en ik op vakantie in Kreta. Twee weken. Geen kinderen, jong, ondernemend. We huurden een Suzuki Jimny — kleine 4×4 — en reden over het hele eiland. Het ging goed. Heel goed. Tot we op de voorlaatste dag, op een onverhard pad in de bergen, schaafschade opliepen. Niet groot, maar duidelijk zichtbaar.
Mijn eerste reactie: paniek. Borg geld weg. Verhuurmaatschappij. Verzekering. Hoge kosten. Vakantie verpest.
Vijftien minuten van die paniek heb ik mezelf laten houden. Dat was bewuste keuze. Geen onderdrukking. Gewoon: nu mag de paniek er even zijn. Dan kijken we verder.
Daarna ben ik gaan denken. Niet ben ik gaan vechten. Wat zijn mijn opties? Antwoord: een auto-kerkhof in de buurt. Een tweedehands-onderdelen-handelaar. Een bus verf van dezelfde kleur. Een uur werk. Twintig euro. Naar het vliegveld rijden met natte lak — voorzichtig.
Wat ik later "bereid voor tot 80% — laat 20% over voor wie je bent als het misgaat" ben gaan noemen, ontstond in Kreta. Perfectie in voorbereiding is een illusie. Wie 100% probeert te plannen, heeft geen reserves voor wat ontspoort. Wie 80% plant en 20% reserveert voor flexibiliteit, ervaart problemen niet als ramp maar als ontwerpvraag.
De vakantie was geen rampvakantie. De vakantie werd, juist door de schaafschade en zijn opgeloste vorm, een betere vakantie dan zonder.
This too shall pass werkte voor de paniek. This too shall pass werkte ook voor de oplossing — die niet langer perfect hoefde te zijn, want ook dat tijdelijk was.
📖 LEES
Het Perzische verhaal van de koning en de ring. De Brussel-vakantie 2024: het verdriet over de gestolen ring en het besef dat ook de goede dagen tijdelijk waren. Kreta 2005: schaafschade als ontwerpvraag, niet als ramp. Twee kanten van de Sufi-ring.
🔬 WEET
James Gross: process model of emotion regulation — vijf interventiepunten (situatie-selectie, situatie-modificatie, aandacht-richting, cognitieve herwaardering, response modulatie). Jill Bolte Taylor: 90-secondenregel. ACT (Acceptance & Commitment Therapy, Steven Hayes): emoties ervaren zonder ze te oplossen of vermijden. Mindfulness als training in non-reactiviteit.
🎬 GENIET — film
Groundhog Day — Harold Ramis (1993, opnieuw). Wie hem in hoofdstuk 4 voor het eerst zag, ziet hem nu anders. De dag is hetzelfde — maar Phil verandert. Elke dag is "this too shall pass", en op een gegeven moment is dat geen vloek meer maar een geschenk. De film is even diep als hij oppervlakkig oogt. Mick Sneeuwbal had gelijk. Een dag is een leven in het klein.
🎵 LUISTER — muziek
Supergirl — Reamonn (2000). "She's just a girl, and she's on fire." Een liedje over iemand van wie de zanger houdt, die door eigen vuur gaat. Het is een troostlied vermomd als rocknummer. If I could turn back time, I'd make the world bigger. De golfbeweging in een popsong.
🧩 PUZZEL
De golfkaart. Teken een sinusgolf — een lijn die op en neer slingert om een middellijn. Markeer de pieken met "+" en de dalen met "−".
Vragen: (1) Wat is de afstand van piek tot dal? (Antwoord: 2 maal de amplitude.) (2) Als je een gemiddelde berekent, krijg je 0. Toch leef je niet op nul. Waarom niet? (Antwoord: je leeft in de beweging, niet in het gemiddelde.) (3) Wat zegt dit over de vraag "hoe gaat het gemiddeld?" (Antwoord: dat het de vraag verkeerd stelt.)
🔧 DOE — oefening
De Golfkaart. Teken een golvende lijn over een week. Op de horizontale as: de dagen. Op de verticale as: -10 tot +10.
Voor elke dag van de afgelopen week: zet de piek en het dal van die dag op de kaart. Niet het gemiddelde — de twee extremen. Trek vervolgens de lijn door pieken en dalen.
Kijk wat je ziet. Bij de meeste mensen is er geen vlakke lijn, geen rechte stijging, geen rechte daling — maar een golf. Jij beweegt niet richting iets. Jij beweegt in een patroon. En patronen, zoals het cliché belooft, gaan voorbij. En komen terug. En gaan voorbij.
✍️ SCHRIJF — reflectievraag
Welk goed moment in je leven dacht je dat het eeuwig zou duren? En welk slecht moment dacht je dat het nooit zou stoppen? Wat vertelt dat je?
De Sufi-koning droeg zijn ring elke dag. Hij is uiteindelijk gestorven, zoals iedere koning. En het verhaal eindigt — in sommige versies — met de vermelding dat hij de ring op zijn sterfbed nog één keer omdraait, glimlachend, en zegt: "Ook deze ring zal voorbijgaan."
Niet alleen wat je voelt gaat voorbij. Ook wat je gebruikt om je voelen te dragen. Op het einde laat je alles los, ook je instrumenten. Dat is geen pessimisme. Dat is ontladen.
Het volgende hoofdstuk gaat over wat er gebeurt als je weigert te middelen. Als je beide kanten van elke emotie, elke situatie, elk leven tegelijk laat bestaan. EN-EN als levenshouding, niet als techniek. De weigering om te kiezen.
